Radyasyon Onkolojisi

Radyoterapide Kullanılan Cihazlar

Halk arasında ışın tedavisi olarak da bilinen radyoterapi; radyasyonun dışarıdan (Eksternal) veya doku içinden (Brakiterapi) verilebildiği iki temel uygulama şekline dayanır. Radyoterapide kullanılan cihazlar da bu uygulamalara bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Eksternal (Dışarıdan) Radyoterapi

Uygun cihazlarla hastaya dokunmadan belli bir uzaklıktan hastaya radyoterapi uygulamak eksternal (dışarıdan) radyoterapi olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde Kobalt 60 cihazı gibi radyoaktif kaynak kullanan cihazlar yavaş yavaş terk edilmekte, radyoaktif kaynak taşımayan ve X-ışını kullanan Lineer Hızlandırıcılar (Linak) daha yüksek enerjili ışınlar uygulayabilmeleriyle ve yüksek teknolojiyi hızlı bir şekilde entegre ederek günlük kullanıma girmiş bulunmaktadır. Tedavi cihazının bulunduğu odada yalnız belli sürede radyasyon bulunmakta ve oda dışında radyasyon yayılımı olmamaktadır. Nükleer tıp uygulamalarının aksine hasta belli bir süre radyasyon yaymamakta, radyoaktif olmamakta dolayısıyla hastaya yakın olmak herhangi bir risk teşkil etmemektedir.

İleri düzeyde cihazlanmış radyasyon onkolojisi merkezlerinde bulunan lineer hızlandırıcılar her türlü 3 Boyutlu Konformal Radyoterapi (3B-KRT), Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART), Görüntü Klavuzluğunda Radyoterapi (GKRT), Solunum Kontrolü ile 4 Boyutlu Radyoterapi ve Ekstrakraniyal Radyocerrahi yapabilecek üst düzey donanımdadır.

Brakiterapi (İçeriden) Radyoterapi

Radyoaktif kaynakların geçici ya da kalıcı olarak hastalıklı hedef bölge içine ya da yakınına yerleştirilmesi uygulaması brakiterapi (içeriden radyoterapi olarak adlandırılmaktadır. Geçici kaynaklar belli süre vücut içinde tutulduktan sonra çıkarılmakta ve kalıcı kaynaklar belli süre sonunda aktivitesini yitirmektedir.

Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde kullanılan cihazlar ise şu şekilde sıralanmaktadır:


Lineer Hızlandırıcı

İleri teknoloji ile donatılmış olan lineer hızlandırıcı cihazı, 6 MV ve 18 MV enerji kademlerinde X-ışınları ve 6, 9, 12, 16, 20 MeV enerji kademesinde elektron demeti üretebilmektedir. Ortada 0,5 cm kenarlarda ise 1 cm genişliğinde 120 yapraklı kolimatörleri bulunan cihazlar; her türlü konformal ve Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART) için kişiye özel tedavileri yoğunluğu ayarlanabilen ışın demetleri ile normal dokuyu optimal koruyabilirken tümörlü bölgeye planlanan yüksek dozu uygulayabilecek bir etkinliktedir. Cihazda ana gövde üzerine monte edilmiş olan uzaktan kumandalı kollarda bulunan X-ışını kaynağı ve karşısındaki dedektör kullanılarak Görüntü Kılavuzluğunda Radyoterapi (GKRT) yapabilmektedir. GKRT özelliği sayesinde her tedavi öncesinde hastanın tedavi edilecek alanının  görüntüsü ile planlama bilgisayarından gelen Dijital Olarak Yeniden Yapılandırmış (DRR) görüntüleri 2 boyutlu olarak karşılaştırılabileceği gibi,  tedavi cihazının robotik kollarının hasta etrafında dönmesi ile Bilgisayarlı Tomografi görüntüsü elde edebilmekte ve bu görüntüler daha önce simülasyonda çekilen BT’den alınan referans görüntüler ile 3 boyutlu karşılaştırılabilmektedir. Böylece hasta tedaviye her gün aynı tekrarlanabilirlikle alınıp özellikle organ hareketlerinden kaynaklanan “setup” belirsizlikleri en aza indirilebilmektedir.

Tedavi cihazlarında  gerçek zamanlı solunum hareketlerini de takip ederek tedavinin solunum hareketine göre yeniden şekillenmesini sağlayan Gerçek Zamanlı Pozisyonlama (Real-time Position Management-RPM) sistemi de bulunabilmektedir. Bu sistem sayesinde solunum hareketinin yol açtığı organ ve tümör hareketi hesaba katılarak hastanın tedavisi şekillendirilmektedir.


4 Boyutlu Bilgisayarlı Tomografi Simülatör

Cihaz 85 cm’lik gantry açıklığı ile hastanın tedaviye alınacak pozisyonda BT görüntülerinin alınmasını sağlar. Tümor ve normal dokuların lokalizasyonu radyasyon onkoloğu tarafından hızlı olarak belirlenmekte ve işaretlenerek tümörün koordinatları hareketli lazerlerle hasta üzerine gönderilerek tümörün merkezi işaretlenmektedir. BT cihazından alınan görüntüler Dicom RT bağlantısı ile tedavi planlama cihazına online olarak gönderilmektedir. Bu aşamada planlama cihazında; kullanılması gerekli en uygun ışınlama planı ve bunun doz dağılımı belirlenip tümöre en yüksek dozu verebilirken normal dokuların tolerans dozlarının aşılmaması sağlanır. 


3 Boyutlu Brakiterapi HDR Sistemi - Tedavi Planlama Sistemi

Brakiterapi uygulaması tedavinin yapılacağı bölgenin tüm değerlendirmesi tamamlandıktan sonra, radyoaktif kaynaklarn pozisyonlarının belirlenmesini takiben aktif (radyoaktif gerçek tedavi kaynağı) kaynakların otomatik olarak önceden belirlenmiş pozisyonlarda belli sürelerle durmasına ve belli bir hacime öngörülmüş doz dağlımını oluşturması esasına dayalı after loading (sonradan yüklemeli) tekniği uygulayabilen brakiterapi cihazları ile yapılabilir. Birçok brakiterapi cihazı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) uyumlu aplikatorleri sayesinde 3 boyutlu brakiterapi yapılmasına olanak sağlayabilmektediır. .